‘Een van de duidelijkste overwinningen uit de gehele E.N.W.B.-historie’

E.N.W.B. Friesland boekt eerste succes, schrijft de Vogelvrije Fietser in het eerste nummer van jaargang 2 (nov/dec 1976). Een onbekende auteur beschrijft dat het logisch is dat de jonge bond zich vooral bezighoudt met fietsen in de stedelijke gebieden, daar zitten de meeste leden, maar: ‘dit alles neemt niet weg dat de afdeling Friesland tot nu toe met haar acties rondom onbeveiligde, gelijkvloerse kruisingen van een autoweg buiten de stad Bolsward een van de duidelijkste overwinningen uit de gehele E.N.W.B.-historie heeft geboekt.’

Nu was deze geschiedenis nog niet zo lang, de E.N.W.B. (de Eerste, enige, echte Nederlandse Wielrijders Bond, nu Fietsersbond) was in oktober 1975 opgericht. Maar in het kleine jaar dat de bond toen bestond, wist de afdeling Friesland het landelijke blad èn alle plaatselijke kranten te bereiken.

Leidende kracht was Willemijn van der Werf. En de kwestie was de toen nieuwe provinciale weg N 359 van Bolsward naar Leeuwarden. Deze weg had geen veilige fietsoversteken, er waren aanvankelijk zelfs geen verkeerslichten. Scholieren uit de dorpen erom heen die in Bolsward naar school fietsten, liepen gevaar, dat betoogden de vertegenwoordigers van de dorpen, waaronder dus Willemijn van der Werf uit Hichtum, die al snel namens de jonge afdeling Fryslân van de E.N.W.B sprak.

Begin september 1976 gebeurden er twee ernstige ongelukken: een ‘bejaarde’ man en een scholier van 15 waren de slachtoffers. Van der Werf organiseerde een protest en 400 à 500 scholieren trokken naar de burgemeesterswoning in Bolsward. De burgemeester was er niet, maar toen hij ’s avonds wel thuis kwam kreeg hij een peer naar zijn hoofd gegooid. Ouders gingen de dagen na het ongeval de oversteken beveiligen.

Na het dodelijke ongeval werd er een bijenkomst georganiseerd met de politie, de burgemeester, ambtenaren, mensen van de provincie en de vertegenwoordigers van de Fietsersbond. In de Vogelvrije Fietser staat: ‘Er zat een ingenieur bij die wilde luisteren naar ons pleidooi voor stoplichten. De rest zat zich vooral op te winden over een zinnetje in het pamflet dat de E.N.W.B. eerder had verspreid, waarin stond dat de autoriteiten schuldig waren aan dood door schuld.’

Uiteindelijk kwamen de ‘stoplichten’ er, maar de actievoerders moesten niet denken dat het ‘door hen kwam’, zo lieten de autoriteiten weten. Het werd een overwinning voor de jonge afdeling. De kwestie van de oversteken van deze provinciale weg, zou trouwens nog decennia doorzeuren. Pas in de loop der tijd is er een aantal fietstunnels aangelegd. De actie bij Bolsward toont waar het in die vroege jaren van de Fietsersbond om ging: verontwaardiging over de enorme onveiligheid die het groeiende autoverkeer teweeg bracht.

Willemijn bleef een aantal jaren actief binnen de Fietsersbond, maar werd daarna actief in de PPR en was lange tijd een activist voor geweldloosheid. In 2024 overleed ze op 86-jarige leeftijd.

De afdeling Fryslân had in de beginjaren actieve leden in Leeuwarden, Sneek, Dokkum en Bolsward. Els Doekes uit Leeuwarden was een van die zeer gemotiveerde leden. ‘Ik nam zelfs de E.N.W.B.-administratie mee toen ik naar het ziekenhuis moest voor de geboorte van mijn zoon’. Doekes herinnert zich dat ze meermalen op de fiets naar Hichtum ging waar Willemijn woonde. Alleen Drachten had een eigen afdeling binnen Fryslân, volgens Doekes had dat ook te maken met de slechte bereikbaarheid van Drachten per OV, waardoor het lastig vergaderen was.

Naast de kwestie van de fietsoversteken nabij Bolsward, waren andere onderwerpen waar de jonge afdeling zich mee bezig hield: doorgaande fietsroutes in Leeuwarden, rotondes en de kwestie van het uitbuigen van fietspaden langs wegen (en zo uit de voorrang halen van fietsers). Actievormen waren naast het gebruikelijke inspreken op raadsvergaderingen en brieven schrijven, vaak ook straatprotesten. Els Doekes weet nog van een demonstratie in Leeuwarden in de jaren ’70-’80. Dan riepen we: ‘1, 2, 3, 4, wat doen al die auto’s hier, 5, 6, 7, 8, gooi ze allemaal in de gracht.’